Oyuncak Askerler

"Minyatür asker"in tarihi, "oyuncak asker" olarak yaygınlaştığı XIX. Yüzyıldan çok daha eskilere gider. Eski Mısır ve Sümer uygarlıklarına ait mezarlarda bulunan adak amaçlı minyatür asker ve savaş arabalarının günlük yaşamda da dekoratif eşya olarak kullanıldıkları şüphesizdir.

MS. III. Yüzyıldan kalan buluntulara bakılırsa, kurşundan yapılma minyatür lejyoner ler Roma İmparatorluğu'nun her yanına yayılmıştı. Ortaçağ şövalyeleri ise destan ve kahramanlık menkıbelerinin yanısıra, hala o dönemden kalan ahşap, fildişi ve metal minyatürlerle yaşamaktadırlar.

Rönesans İtalyası'nın büyük gümüş ustası Benvenuto Cellini'nin minyatür asker modelleri türünün en muhteşem örneklerinden sayılmaktadır.

XIII. Louis Fransa veliahtı iken annesi Marie de Medici'nin armağan ettiği gümüş orduyu kendi döktüğü figürlerle genişletmişti. Sonraki veliahtlara da intikal eden bu ordu yeni eklemelerle genişlemiş; geliştirilen mekanik düzeneklerle hareket yeteneklerine de kavuşmuştur. Bu muhteşem koleksiyonun mali nedenlerle eritilip külçe gümüşe dönüştürüldüğü sanılmaktadır.

Minyatür askerlerin XVIII. Yüzyılın sonunda, dönemin askeri birliklerini üst düzey sanatsal yetenekleriyle yansıtan yapımcılar ve ressamlar sayesinde oyuncak pazarı için yaygın biçimde üretilmeye başlamasıyla koleksiyoncular için yeni bir alan açılmış oldu. Boyanmamış figürleri satın alarak boyayan eli yatkın koleksiyoncular ise sıra dışı örnekler meydana getirdiler. 1950'lerde oyuncak metal askerlerin ticari üretimi hemen hemen durdu ve yerlerini plastikler aldı. Bu biçimde ortadan kalkan metal askerler koleksiyoncuların gözdesi oldu. Günümüzde ise tekrar canlanan metal asker yapımı hemen hemen tümüyle koleksiyonculara hitap etmektedir.

Koleksiyonların değerini: Orijinal kutular, boyamadaki ustalık, figürlerin ayrıntısı, kusursuz ve iyi durumda olmak gibi unsurlar belirlemektedir. Oyuncak olarak üretildikleri göz önüne alınırsa bunların tümünü birden sağlamanın zorluğu daha kolay anlaşılır.

XIX. yüzyıldan beri çocuk odalarımızı süsleyen rengarenk üniformalı minyatür ordular türlü yöntem ve malzemelerle yapıla gelmektedir. Kağıt, karton, ahşap boyama ve torna, dökme demir, polyester karışımları bunlardan sadece bazılarıdır.

Kalay alaşımından yassı döküm, kurşun alaşımından yuvarlak dökümler, kurşun alaşımından boş dökümler, kurşun veya kurşun alaşımından yarı yuvarlak döküm, tel armatür üzerine sıkıştırma, kum kasaya alüminyum döküm, plastik enjeksiyon kalıplama en yaygın malzeme ve yöntemlerdir.

(Metinin hazırlanmasında Ekrem Barlas, David Winter ve Michael Milliken'den yararlanılmıştır.)

Türkiye'de zaman içinde ahşaptan torna ve plastik döküm askerler yapıla gelmiştir. Eskiden ithal edilenlerin dışında metal asker üretimi ise, Galeri Alfa'nın girişimine kadar yoktu. Galeri Alfa'nın girişimi ile bu renkli ve heyecanlı uğraş alanı açılmıştır. Özel olarak oluşturulan atölyede Galeri Alfa tarafından özel olarak imal ettirilen Osmanlı Ordusu kurşun asker dizileri özel olarak kutulanarak satışa sunulmaktadır. Şu ana kadar Osmanlı ordusunu gösteren değişik diziler hazırlanmıştır. İlk üretilen diziler 10 adet sınırlı sayıda baskı yapmışken buna daha sonra 20 adetlik sınırlı baskılar ve diğer diziler eklenmiştir. Dizilerdeki figürler, eski kıyafet albümlerindeki resimlere ve gravürlere dayanılarak oluşturulmaktadır.

Figürler üç boyutlu ve içi dolu olup 1790' larda Fransa'da Lucotte tarafından geliştirilmiş yöntemle imal edilmektedir ve standart ölçü olan 54 mm. boyundadır. %33 kalay, %67 kurşundan oluşan alaşımda, sağlamlığı ve esnekliği için AAAA kalitesinde İngiliz kurşunu kullanılmaktadır.

Uzun yıllardır eski gravür ve harita alanındaki etkinliğini profesyonel olarak sürdüren Çukurcuma'daki Galeri Alfa Antikacılık tarafından , tasarım ve imalat süreciyle tamamen yerli ve özel olarak üretilen kurşun asker dizileri ilk kez Kasım 1995 yılında düzenlenen XI. İstanbul Antika ve Dekoratif Sanat Fuarı'nda tanıtılmıştı. Böylelikle, Galeri Alfa'nın girişimi ile bu ilginç koleksiyon alanı yurdumuzda yeni bir ivme kazanmıştır. Bu malzeme ile ve yukarıda belirtilen kriterlere (malzemesi, tasarımı , boyutları, kullanılan boyaları ) uygun olarak Türkiye'de ilk kez üretimi yapılan dizilerin ve figürlerin belirtilmesi gereken önemli bir özelliği de, görsel belgelerden yola çıkılarak, uzun ve ciddi araştırmalar sonucu elde edilen bilgilere uygun olarak üretilmeleridir. Eski kıyafet albümlerindeki resimlere ve gravürlere dayanılarak oluşturulmuş figürlerin renklendirilmesinde de yine belgesel özellikler taşımasına dikkat edilerek, gerçeğe uygun olmasına dikkat edilmektedir.

Dünya kurşun asker üretiminde, bir dizinin 200 adetin altında üretilmesi nadirdir . Galeri Alfa tarafından üretilen bazı dizilerin bir başka özelliği de söz konusu sayının çok altında kalmasıdır ki bu dizilerin daha da nadir olmasına yol açar.